Pogrobowiec: czy dziecko urodzone po śmierci ojca ma prawo do zadośćuczynienia?

utworzone przez Avatar photo | 11 lis, 26 | Odszkodowania za wypadki przy pracy

Na tę sprawę natrafiłem całkiem przypadkowo. Chodziło w niej o zadośćuczynienie za śmierć ojca dla dziecka, które urodziło się już po jego śmierci. Będąc na krótkim urlopie na Lubelszczyźnie, uczestniczyłem w pikniku organizowanym przez miejscowe Koło Gospodyń Wiejskich oraz lokalną OSP. Jak to na pikniku: relaks, dobre jedzenie, tańce i godzinne rozmowy. Wiadomość o tym, że zajmuję się odszkodowaniami, szybko się rozniosła. Podeszło do mnie starsze małżeństwo i opowiedziało mi sprawę swojej siostrzenicy Jolanty. Poprosiłem o skontaktowanie mnie z nią i tak się to zaczęło…

Historia, która pokazuje, że więź rodzinna nie zaczyna się w dniu narodzin.

Czy dziecko, które przyszło na świat już po śmierci ojca, może otrzymać zadośćuczynienie za jego utratę? Czy brak możliwości nawiązania bezpośredniej relacji z ojcem oznacza brak krzywdy? A czy narzeczona zmarłego, która nie zdążyła zostać jego żoną, może dochodzić świadczeń od ubezpieczyciela?

Odpowiedź na te pytania znajdziemy nie tylko w przepisach Kodeksu cywilnego, ale również w praktyce dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

Przedstawiam historię konkretnej sprawy, w której ubezpieczyciel odmówił wypłaty zadośćuczynienia zarówno narzeczonej zmarłego, jak i jego nienarodzonemu wówczas dziecku. Ostatecznie sprawa trafiła do sądu, a osoby uprawnione otrzymały łącznie 158 000 zł zadośćuczynienia.

Kim jest pogrobowiec?

Pogrobowiec to dziecko, które rodzi się po śmierci swojego ojca.

Samo określenie ma charakter historyczny i językowy, natomiast sytuacja prawna takiego dziecka jest regulowana przez konkretne przepisy.

Warto zwrócić uwagę na dwa przepisy Kodeksu cywilnego.

Art. 927 § 2 k.c. przewiduje, że dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.

Z kolei art. 446¹ k.c. stanowi, że z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem.

W kontekście śmierci rodzica istotne znaczenie ma również art. 446 § 4 k.c., który przewiduje możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

To właśnie te regulacje pozwalają właściwie spojrzeć na sytuację dziecka, które nigdy nie miało możliwości poznać swojego ojca.

Śmiertelny wypadek podczas pracy

Przenieśmy się do lipca 2011 roku.

Pan Janek miał zaledwie 22 lata. Wykonywał obowiązki pracownicze związane z wycinką drzew.

Podczas pracy posługiwał się metalową tyczką wyposażoną w piłę. W pewnym momencie urządzenie zahaczyło o przewód linii wysokiego napięcia. Doszło do porażenia prądem elektrycznym, które zakończyło się śmiercią młodego mężczyzny.

Z ustaleń dotyczących zdarzenia wynikało, że odpowiedzialność za dopuszczenie do niebezpiecznej sytuacji ponosił majster, brygadzista. Nie poinformował on zakładu energetycznego o konieczności wyłączenia zasilania na czas wykonywania prac w tym miejscu.

W jednej chwili zakończyło się życie 22-letniego człowieka, który miał przed sobą całe życie.

Pozostawił narzeczoną, 25-letnią Jolantę, która była w szóstym miesiącu ciąży.

Para planowała wspólną przyszłość i ślub. Oczekiwała narodzin dziecka. Niestety Pan Janek nie doczekał ani ślubu, ani narodzin swojego syna.

Kilka miesięcy później na świat przyszedł Mikołaj.

Dla chłopca Janek był ojcem, którego nigdy nie miał okazji poznać.

Ubezpieczyciel odmawia wypłaty

Po zgłoszeniu roszczeń rozpoczęła się procedura likwidacji szkody.

Stanowisko towarzystwa ubezpieczeniowego było jednoznaczne. Ubezpieczyciel odmówił wypłaty zadośćuczynienia zarówno Jolancie, jak i Mikołajowi.

W przypadku Jolanty argumentowano, że nie była żoną zmarłego, a zatem nie należy do kręgu osób najbliższych uprawnionych do zadośćuczynienia.

W przypadku Mikołaja argumentacja była jeszcze bardziej zastanawiająca.

Ubezpieczyciel uznał, że pomiędzy dzieckiem a ojcem nie zdążyła powstać więź emocjonalna, ponieważ ojciec zmarł jeszcze przed narodzinami syna.

W praktyce oznaczało to próbę pozbawienia dziecka prawa do zadośćuczynienia właśnie z powodu okoliczności, na które nie miało żadnego wpływu.

Czy takie stanowisko należało zaakceptować?

Narzeczona również może być osobą najbliższą

Warto zatrzymać się przy sytuacji Pani Jolanty.

Art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego posługuje się pojęciem najbliższych członków rodziny zmarłego. Nie oznacza to jednak, że prawo do zadośćuczynienia jest zarezerwowane wyłącznie dla osób pozostających ze zmarłym w formalnym związku małżeńskim.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że o uznaniu danej osoby za najbliższego członka rodziny decyduje przede wszystkim rzeczywisty układ stosunków, charakter relacji oraz istnienie silnej więzi emocjonalnej.

Znaczenie ma zatem faktyczna bliskość, a nie wyłącznie formalny status prawny.

W przypadku narzeczonych istotne mogą być między innymi:

  • długość i charakter związku;
  • wzajemne przywiązanie;
  • wspólne plany życiowe;
  • przygotowania do zawarcia małżeństwa;
  • oczekiwanie na narodziny wspólnego dziecka.

Sam fakt narzeczeństwa nie przesądza automatycznie o przyznaniu świadczenia. Okoliczności konkretnej relacji wymagają udowodnienia i indywidualnej oceny.

W tej sprawie Jolanta straciła nie tylko narzeczonego, ale również człowieka, z którym planowała założyć rodzinę i wychowywać wspólne dziecko.

Zadośćuczynienie za śmierć ojca, którego dziecko nigdy nie poznało

Najbardziej wyjątkowym elementem tej sprawy jest sytuacja Mikołaja.

Argumentacja ubezpieczyciela opierała się na założeniu, że skoro dziecko nie zdążyło poznać ojca, nie mogła powstać między nimi więź emocjonalna, której zerwanie uzasadniałoby przyznanie zadośćuczynienia.

Takie podejście pomija jednak zasadniczą kwestię.

Dziecko urodzone po śmierci ojca zostaje pozbawione możliwości dorastania w jego obecności, otrzymywania ojcowskiej miłości, opieki, wsparcia i uczestniczenia we wspólnym życiu rodzinnym.

Nie można sprowadzać krzywdy wyłącznie do utraty relacji, która zdążyła już przybrać postać bezpośrednich kontaktów.

Trzeba również uwzględnić przyszłość, której dziecko zostało pozbawione.

W tym kontekście istotne znaczenie ma również orzecznictwo dotyczące ochrony prawnej dziecka poczętego, a następnie urodzonego żywego.

Warto przywołać art. 446¹ k.c. oraz zasady wynikające z art. 446 § 4 k.c. Ich zastosowanie pozwala uwzględnić sytuację dziecka, które w chwili śmierci ojca było już poczęte, a następnie urodziło się żywe.

Mikołaj nie miał możliwości poznać Janka. Nie mógł jednak samodzielnie zdecydować, czy chce dorastać bez ojca.

I właśnie ta utracona możliwość budowania relacji rodzinnej ma fundamentalne znaczenie przy ocenie jego krzywdy.

Co zrobiono po odmowie ubezpieczyciela?

W tej sprawie nie zaakceptowano stanowiska ubezpieczyciela.

Nie uznano, że odmowna decyzja towarzystwa ubezpieczeniowego kończy możliwość dochodzenia roszczeń.

Po przeanalizowaniu sprawy i argumentacji ubezpieczyciela podjęto decyzję o skierowaniu pozwu do sądu.

Rozpoczęło się postępowanie sądowe, którego celem było uzyskanie należnych świadczeń zarówno dla Jolanty, jak i jej syna.

Rezultat okazał się korzystny dla obojga powodów.

Sąd przyznał:

  • Jolancie: 55 000 zł tytułem zadośćuczynienia;
  • Mikołajowi: 103 000 zł tytułem zadośćuczynienia.

Łącznie zasądzono 158 000 zł.

Wyrok stał się prawomocny, a obie kwoty zostały wypłacone osobom uprawnionym.

Warto podkreślić, że nie była to jedynie korzystna decyzja na papierze. Świadczenia rzeczywiście trafiły do poszkodowanych.

Dlaczego ta sprawa jest tak ważna dla praktyki odszkodowawczej?

Historia Janka, Jolanty i Mikołaja pokazuje kilka istotnych aspektów dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

Po pierwsze, brak formalnego małżeństwa nie musi wykluczać możliwości uzyskania zadośćuczynienia przez osobę pozostającą ze zmarłym w szczególnie bliskiej relacji.

Po drugie, dziecko urodzone po śmierci ojca nie jest pozbawione prawa do dochodzenia zadośćuczynienia tylko dlatego, że nie zdążyło nawiązać z nim bezpośredniego kontaktu.

Po trzecie, odmowa ubezpieczyciela nie zawsze oznacza, że roszczenie jest bezzasadne.

I wreszcie po czwarte, właściwa analiza prawna, zgromadzenie materiału dowodowego oraz konsekwentne dochodzenie roszczeń mogą mieć ogromne znaczenie dla ostatecznego wyniku sprawy.

Nie każda sprawa wymaga postępowania sądowego, ale są sytuacje, w których rezygnacja z drogi sądowej oznaczałaby pozostawienie poszkodowanych bez świadczeń, które mogą im przysługiwać.

Podsumowanie: prawo nie może pomijać krzywdy dziecka

Sprawa Mikołaja jest szczególnym przykładem tego, że odpowiedzialność odszkodowawcza wymaga spojrzenia dalej niż tylko na formalne okoliczności zdarzenia.

Dziecko, które przychodzi na świat po śmierci ojca, nie ma możliwości wspominania wspólnych chwil, ponieważ nigdy ich nie przeżyło. Nie oznacza to jednak, że śmierć ojca pozostaje bez znaczenia dla jego życia.

Przeciwnie. Oznacza utratę czegoś, co powinno być naturalną częścią dzieciństwa: obecności ojca, jego miłości, opieki i wsparcia.

Dlatego przesłanie tej historii można ująć w jednym zdaniu:

Dziecko nie musi poznać swojego ojca, aby jego śmierć mogła stanowić dla niego krzywdę uzasadniającą przyznanie zadośćuczynienia.

A dla osób zajmujących się dochodzeniem odszkodowań jest to również ważna lekcja zawodowa.

Nie należy poprzestawać na pierwszej decyzji ubezpieczyciela. Trzeba znać przepisy, rozumieć ich znaczenie, analizować konkretne okoliczności i, kiedy istnieją ku temu podstawy, konsekwentnie walczyć o prawa poszkodowanych.

Bo za każdą sprawą odszkodowawczą stoją prawdziwi ludzie, ich historie i ich przyszłość.

Autor: Piotr Kaczmarczyk
Partner biznesowy DM LEX sp. z o.o.
i twórca portalu Kaczmarczyk-lex.pl

58 czy 82 punkty? Historia, która pokazuje, dlaczego przy świadczeniu wspierającym liczy się prawidłowa ocena codziennego funkcjonowania

58 czy 82 punkty? Historia, która pokazuje, dlaczego przy świadczeniu wspierającym liczy się prawidłowa ocena codziennego funkcjonowania

Świadczenie wspierające nie jest przyznawane za samą diagnozę, posiadany stopień niepełnosprawności czy jednostkę chorobową. Kluczowe znaczenie ma rzeczywisty poziom potrzeby wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Dlatego sposób przedstawienia swojej sytuacji podczas...

czytaj dalej

Kontakt z nami

DM LEX Sp. z o.o.

Adres:
ul. Powstańców Styczniowych 3/43
62 – 510 Konin

Numer telefonu:
+48 537 900 009

E-mail:
kontakt@dmlex.pl